Центарот за управување со знаење (ЦУЗ) неодамна организираше настан и отворен форум во Северна Македонија, посветени на споделување на најдобрите дигитални практики во лабораторискиот сектор и стручното образование и обука (ВЕТ).

Настанот беше организиран во рамките на европскиот Еразмус+ проект „Лабораторија на иднината“, со цел да се трасира патот кон дигитална и зелена транзиција на современите лаборатории.

Одржлив хибриден настан

Во согласност со зелените цели на проектот, настанот беше реализиран во хибриден формат. На него учествуваа 35 регистрирани учесници, меѓу кои лабораториски техничари, менаџери, наставници од стручното образование и обука и претставници на државни институции.

Особено значајно е што 15 учесници се приклучија онлајн, со што се избегна потребата од патување и директно се придонесе за намалување на емисиите на CO₂. Дополнително, сите материјали и европски водичи беа дистрибуирани во дигитална форма, со што се избегна употребата на хартија.

Претставување на локални и европски добри практики

Настанот обезбеди динамична платформа за размена на знаење, поврзувајќи ги локалните достигнувања со европските трендови.

 - Локален пример за успех: Проф. д-р Ленче Велкоска-Марковска од Факултетот за земјоделски науки и храна при УКИМ ги отвори презентациите со инспиративен пример од домашната практика. Таа го претстави успешното воведување на Лабораториски информациски систем (LIMS), кој ги поврзува аналитичките инструменти со централните бази на податоци, овозможувајќи побрза обработка на примероците и значително намалување на грешките при рачниот внес на податоци.

 - Европски добри практики: Надоврзувајќи се на локалниот пример, ЦУЗ ги презентираше клучните сознанија од европскиот водич кој опфаќа 70 успешни дигитални практики. Учесниците се запознаа со современи решенија како што се употребата на вештачка интелигенција (AI) за зачувување на институционалното знаење во Германија, целосна автоматизација на LIMS системите во Франција, симулатори за заварување базирани на виртуелна и проширена реалност (VR/AR) во Шпанија, како и IoT сензори за следење на квалитетот на воздухот кои ја подобруваат практичната настава во шпанските ВЕТ центри.

Отворен форум: Предизвиците на дигитализацијата

Презентациите беа основа за динамична и отворена дискусија меѓу учесниците. Разговорот покажа дека лабораториите во Северна Македонија се соочуваат со истите предизвици кои се идентификувани и низ Европа.

Како главни пречки беа издвоени:

 - Високите трошоци и ограничените буџети;

 - Тешкотиите при интеграција на нови софтверски решенија со постојните застарени ИТ системи;

 - Недостигот на дигитални вештини и отпорот кон промени кај персоналот.

Учесниците отворија и важна дискусија за етичките и практичните предизвици поврзани со употребата на вештачката интелигенција, при што беше нагласено значењето на принципот „човекот во процесот“ (Human in the Loop) – односно, дека AI треба да биде континуирано надгледувана и контролирана од експерти, а не да се користи без човечки надзор.

Заклучок

И покрај предизвиците, сите учесници се согласија дека дигиталната транзиција носи значителни придобивки за лабораториите – поголема продуктивност, намалување на човечките грешки и подобра безбедност и доверливост на податоците. Најважната порака од форумот беше дека успешната дигитализација не се сведува само на набавка на нов софтвер. Таа претставува континуиран процес кој бара добро планирање, мултидисциплинарни тимови и навремено вклучување на лабораторискиот персонал, со цел дигиталните решенија целосно да одговараат на реалните работни процеси.

За повеќе информации за проектот и за 70-те најдобри европски дигитални практики, посетете ја официјалната веб-страница на проектот „Лабораторија на иднината“.